English     فارسی
۹ تهديد فروريزش معابر تهران

افته‌هاي سه نهاد دولتي و خصوصي درباره امواج هشت ماه اخير فروريزش‌ها در پايتخت که پنج حادثه بزرگ را در مناطق مختلف شهر تهران رقم زد نشان مي‌دهد: مطابق تحقيقات اوليه مجموعه عوامل طبيعي و انساني، زمين تهران را سست و ساکنان دست‌کم ۱۰ منطقه شهر تهران را با خطر زيرزميني روبه‌رو کرده است.

به گزارش اقتصادنيوز ، بررسي‌هاي از نتايج تحقيقاتي که از سوي سازمان زمين‌شناسي کشور، مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي و کميسيون کشاورزي، آب و صنايع‌غذايي اتاق تهران در فواصل زماني مختلف طي ماه‌هاي اخير انجام شده است، مشخص مي‌کند: اگرچه کل شهر تهران(هم مناطق شمالي و هم مناطق جنوبي) از ناحيه فروريزش‌ها با تهديد رو‌به‌رو هستند اما درحال حاضر 10 منطقه جنوبي شهر با سه ويژگي جمعيت زياد، متراکم به لحاظ حجم تردد جمعيت در روز و حجم جمعيت ساکن در شب و همچنين حاوي ساختمان‌هاي به شدت فرسوده و مستعد تخريب با حداکثر ريسک ناشي از بروز پديده فروريزش مواجه هستند. طوري که اين ريسک مدفون که در ماه‌هاي اخير منجر به تشکيل حفره‌هاي ناگهاني بزرگ با شعاع بيش از 10 متر در چند منطقه شهر شده 9تهديد زيرزميني را ابتدا براي مناطق پرخطر و به تبع براي کل پايتخت به وجود آورده است.

بخش‌هايي از مناطق 9،10،11،12 و 15 و مناطق 16 تا 20 که محل سکونت 40 درصد جمعيت تهران هستند و سست‌ترين ساختمان‌ها را به لحاظ فرسودگي دارند از محل پديده فروريزش(در صورت وقوع) با 9 تهديد ثانويه مواجه هستند.

در صورت فرونشست در اين 10 منطقه تبعات بروز اين پديده به شکل تلفات گسترده انساني، عارضه زيست محيطي، تخريب تاسيسات زيرزميني، کاهش آب‌دهي چاه‌ها، کاهش ضريب ذخيره آبخوان‌ها، کاهش کيفيت منابع آب، اختلال در جابه‌جايي کالا و مسافر، بروز آتش سوزي گسترده و تخريب وسيع پل‌ها بروز پيدا مي‌کند. بروز پديده فروريزش و تبعات ناشي از آن از آنجا قابل توجه است که بخش‌هايي از مناطق 9،10،11،12 و 15 و مناطق 16 تا 20 کمتر از يک پنجم مساحت شهر تهران را تشکيل مي‌دهند، بنابراين از يکسو کانون جمعيتي پايتخت هستند و از سوي ديگر مرکز مستعد فروريزش محسوب مي‌شوند. علاوه بر اين مناطق جنوبي، 6 شهرستان و اقع در حريم جنوب استان تهران نيز با حداکثر خطر فرونشست نسبت به 12‌منطقه شمالي، غربي و شرقي رو به رو هستند.

اين موضوع در بررسي ابعاد حادثه 27 آذرماه فرونشست در خيابان مولوي در مقايسه با حادثه 11 شهريورماه فرونشست خيابان پيامبر به خوبي تاييد مي‌شود که ميان تراکم جمعيت يا قديمي بودن محله با شدت حادثه فرونشست رابطه مستقيم وجود دارد. طوري که حفره ايجاد شده در خيابان مولوي ناشي از فرونشست منجر به تخليه ساکنان دو کوچه اطراف محل حادثه شد.در 10 منطقه پر ريسک به لحاظ خطر بروز فرونشست مطابق با آخرين برآورد سالنامه آماري شهرداري تهران که در سال 93 گردآوري شده است معادل سه ميليون و 137 هزار نفر جمعيت ساکن شب سکونت دارند که معادل 40 درصد کل جمعيت پايتخت را تشکيل مي‌دهد. اين در حالي است که جمعيت روز مستقر در اين مناطق به خاطر تمرکز مراکز شغلي پرجمعيت (از جمله بازار تهران) به مراتب بيش از جمعيت روز ساير مناطق شهر تهران است. در اين ميان عمده محله‌هاي واقع در محدوده بافت فرسوده تهران نيز در اين 10 منطقه قرار دارند. بنابراين اگرچه مطابق يافته‌هاي سه نهاد تحقيقاتي کل پايتخت با درجات مختلف در معرض خطر فروريزش قرار دارند اما بروز اين حادثه در 10 منطقه جنوبي شهر مي‌تواند شدت آسيب و ميزان خسارت ناشي از اين خطر را به مراتب افزايش دهد.

امواج فرونشست‌هاي تهران که مطابق بررسي‌ها فعلا قابل پيش‌بيني نيست و هر لحظه احتمال وقوع آن وجود دارد از دو دسته عوامل طبيعي و انساني نشات مي‌گيرد. عامل طبيعي دخيل در بروز پديده فروريزش در يافته‌هاي مراکز تحقيقاتي ياد شده، خشکسالي طبيعي و بلندمدت در استان است که «بدهي انباشته منابع آبي استان تهران به طبيعت» را افزايش داده و چون اين بدهي ناشي از تخليه سفره‌هاي زيرزميني در بلندمدت شکل گرفته بنابراين در کوتاه‌مدت به واسطه بارش‌هاي مقطعي برطرف نخواهد شد.

عوامل انساني ايجادکننده امواج فرونشست در تهران نيز شامل سه گروه مي‌شود. گروه اول برداشت بي‌رويه از چاه‌هاي مجاز آب و همچنين حفر چاه‌هاي غيرمجاز است که البته کارشناسان اين موضوع را به نوعي پيامد خشکسالي عنوان مي‌کنند. طبق آمار رسمي در حال حاضر در استان تهران 15 هزار و 982 حلقه چاه مجاز وجود دارد که در مقايسه با 196 هزار حلقه چاه مجاز در کشور مشخص مي‌شود 8 درصد از چاه‌هاي آب سراسر کشور در استان تهران قرار دارد که از نظر کارشناسان به برداشت بي‌رويه از آبخوان‌ها (سفره‌هاي زيرزميني) تعبير مي‌شود. در حال حاضر استان تهران رتبه ششم را بين 31 استان کشور از نظر بيشترين برداشت آب از سفره‌هاي زيرزميني دارا است.

با اين حال گفته مي‌شود تعداد چاه‌هاي غيرمجاز نيز رقم قابل توجه و نگران‌کننده‌اي است.

در کل کشور 150 هزار حلقه چاه غيرمجاز فعال است و در تهران برداشت آب از سفره‌هاي زيرزميني معادل 7/ 2 ميليارد مترمکعب در سال برآورد شده که با اين هجوم در حال حاضر 20 تا 40 درصد نياز آبي پايتخت در سه حوزه کشاورزي، آب شرب و فضاي سبز به‌صورت مستقيم از سفره‌هاي آب زيرزميني تامين و برداشت مي‌شود. دومين عامل انساني ايجادکننده فرونشست در شهر تهران فرسودگي لوله‌ها و تاسيسات شهري است که نشان مي‌دهد در سال‌هاي اخير عمليات ترميم و نوسازي شبکه‌ها و لوله‌هاي آب به شکل کامل پيگيري نشده است. سومين عامل از گروه عوامل انساني تاثيرگذار در بروز فرونشست‌ها به حفاري‌هاي مترو و ساير حفاري‌هاي پايتخت مربوط مي‌شود که طبق مطالعات صورت گرفته نقش اين عامل پررنگ‌تر از دو عامل اول است و در عين حال به راحتي امکان مهار خطر ناشي از اين عامل در بروز فرونشست‌هاي شهري وجود دارد.

در اين خصوص تحقيقات مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي وزارت راه و شهرسازي درباره ابعاد و جزئيات تاثيرگذاري عامل حفاري‌هاي مترو در فرونشست‌ها نشان مي‌دهد: تحت تاثير نقص در کارگاه‌هاي عمراني زير سطح تهران و عدم ملاحظات عمومي در حفاري‌ها، مناطق جنوبي و فرسوده پايتخت که با پنج ويژگي خاص به لحاظ جنس خاک روبه‌رو هستند، حفاري‌هاي مترو حادثه‌ساز شده و ريسک فرونشست ناشي از حفاري در تهران را افزايش داده است. باتوجه به احداث خطوط 6 و 7 مترو که از شمال و شمال غرب به جنوب پايتخت امتداد پيدا کرده اگرچه اوايل امسال دو حادثه در غرب تهران و در اطراف کارگاه‌هاي مترو اتفاق افتاد اما حادثه خيابان مولوي نشان داد پتانسيل ريزش با تحريک زمين از ناحيه حفاري در مناطق تاريخي و فرسوده تهران در بالاترين ريسک قرار دارد. ويژگي خاک و مشخصات زيرسطحي 10 منطقه مستعد فروريزش در جنوب تهران مشخص مي‌کند: پنج ويژگي شامل اينکه مغار يا حفره‌هاي قديمي در زيرسطح اين مناطق بيش از ساير مناطق است، وجود قنوات و رگه‌هاي آب در زير سطح اين مناطق خطر فروريزش را بالا برده، در اين مناطق چسبندگي کم خاک‌هاي زيرسطحي يک واقعيت است که در اثر ارتعاش حاصل از حفاري مي‌تواند به ريزش زمين منجر شود، حجم خاک دستي در اين مناطق بسيار زياد است و ضمن آنکه ابنيه تاريخي مدفون در اين مناطق (حمامي که در خيابان مولوي بعد از فرونشست زمين کشف شد) بيشتر است. همه اين ويژگي‌ها احتمال فروريزش ناشي از افت سفره‌هاي زيرزميني را در جنوب پايتخت نسبت به مناطق شمال افزايش داده است.

مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي، «راه مهار مهم‌ترين عامل انساني فرونشست‌ها در تهران» را در قالب دو توصيه فني به مديريت شهري تهران معرفي کرده است. توصيه اول آنکه حفاري تا عمق 25 متر به‌عنوان حفاري‌هاي حساس تلقي ‌شود به اين معني که در قسمت‌هايي از فعاليت‌هاي عمراني مترو که عمليات حفاري در عمق کم انجام مي‌شود پروژه با حداکثر اقدامات احتياطي پيش رود. توصيه دوم آنکه بايد قبل از هر نوع حفاري جديد در تهران ابتدا تحقيقات و مطالعه فني در سطح فوقاني کارگاه‌هاي حفاري مترو (سطح مابين روي زمين و محل احداث مترو در زيرزمين) انجام شود.

سنجش خطر پديده فرونشست

کارشناسان معتقدند: در صورتي که اين توصيه‌ها براي مهار خطر فرونشست لحاظ نشود تبعات ناشي از بروز حادثه فرونشست در 10 منطقه جنوبي شهر و سپس ساير مناطق شهري به شکل 9 تهديد ثانويه بروز پيدا مي‌کند. تهديد اوليه اينکه باعث تلفات انساني گسترده خواهد شد. چراکه شدت و ابعاد تلفات به دليل بالابودن ميزان فرسودگي ساختمان‌ها و تراکم جمعيت زياد در جنوب شهر نسبت به ساير مناطق شهر بيشتر است. همچنين يکي از مهم‌ترين تبعات بروز فرونشست در اين 10 منطقه در حوزه زيست محيطي خواهد بود. فرونشست در مناطق جنوبي به دليل وجود اراضي کشاورزي در حريم جنوبي پايتخت باعث از بين رفتن اين اراضي و فضاي سبز شهر تهران مي‌شود و نهايتا تصفيه هواي پايتخت را کند و باعث بروز گردوغبار در هواي شهر خواهد شد.

تخريب تاسيسات زيرزميني نيز از ديگر تبعات اين پديده براي شهر تهران محسوب مي‌شود. تاسيسات زيرزميني شامل خطوط اصلي و فرعي گاز، آب، فاضلاب و مترو با طول 5 هزار و 320 کيلومتر است که تخريب آن کل سرويس‌دهي خدمات در تهران را از مدار خارج مي‌کند. کاهش آب‌دهي چاه‌ها، کاهش ضريب ذخيره آبخوان‌ها، کاهش کيفيت منابع آب نيز از ديگر تبعات بروز پديده فرونشست براي مناطق جنوبي شهر است. اختلال در جابه‌جايي کالا و مسافر از تبعات ديگر اين پديده به ويژه در مناطق جنوبي شهر است. چراکه اصلي‌ترين محورهاي جابه‌جايي کالا و مسافر (اتوبان قم، آزادراه ساوه، ايستگاه‌هاي راه‌آهن، 2 کيلومتر خط مترو در محدوده مرکزي تهران و همچنين فرودگاه) در اين 10 منطقه جنوبي و پرخطر شهر قرار گرفته‌اند که به شدت از محل فرونشست با تهديد تخريب مواجه هستند.همچنين وجود مراکز مستعد اشتعال يا انفجار شامل 96 کيلومتر خط انتقال سوخت و انبارهاي نفت و پالاشگاه و 66 جايگاه بنزين و گاز در 10 منطقه پرريسک از لحاظ بروز خطر فروريزش واقع شده‌اند. ضمن آنکه 21 دهنه پل از حدود 140 پل موجود در شهر تهران که محل تردد خودروهاي شخصي و نيازمند بازسازي فوري اند در اين 10 منطقه مستقر هستند. گزارش‌هاي مراکز مطالعاتي نشان مي‌دهد که برخي از 21 پل مستقر در اين مناطق با فرونشست‌هاي هشت ماه اخير دچار ترک و شکاف شده‌اند. علاوه بر اين کارشناسان با تکيه بر اين موضوع که فرونشست از جمله مخاطرات زمين است که داراي حرکتي کند و بطئي بوده عقيده دارند که اين عامل در بلندمدت آثار مخرب خود را نشان مي‌دهد. ضمن آنکه بدترين شکل ممکن براي بروز تبعات و خسارت‌هاي ناشي از بروز پديده فرونشست زماني رخ خواهد داد که با زمين‌لرزه به‌صورت همزمان رخ دهد و مي‌تواند خسارت و تلفاتي به مراتب بيشتر به وجود آورد. به تعبير ديگر همزماني رويداد زمين لرزه در اراضي در معرض فرونشست مي‌تواند نتايج ناشي از رويداد يک زمين‌لرزه غيرمخرب يا نسبتا مخرب را به يک زلزله خسارت بار و پرتلفات تغيير داده و فاجعه انساني به دنبال داشته باشد.

 


1397/10/17

يکشنبه 03 شهريور 1398

    جهت ورود به سيستم ثبت نام فرماييد

      لطفا قبل از تنظيم اولين گزارش بخش تذکرات بازبيني شود

      E-report
      شناسه کاربری
      کلمه عبور

       

           

            • در صورت نياز به مشاوره در خصوص تنظيم لايحه دفاعيه شوراي انتظامي با شماره 09121694716 در ساعات اداري تماس حاصل فرماييد.
              • شايعه اختلال ناظران صحت ندارد



                            دشواري
                            تا از قلب دشواريها گذر نکني هرگز توان و قدرت نيابي
                            «کولين مک کارتي»
                            آمار بازديدکنندگان: بازدید این صفحه: 7760 مرتبه نمایش این صفحه: 8893 مرتبه